Deze week stond het met foto en al in de Volkskrant. Een middelbare school in Gouda, een aula vol docenten, een wiskundeleraar die zijn nieuwe nakijk-AI "echt de bom" noemt. En je gunt het ze. Docenten zijn acht tot tien uur per week kwijt aan toetsen maken en nakijken — werk dat de meesten naar eigen zeggen niet het leukst vinden. Als een computer daar uren van teruggeeft, is dat winst. Meer werkplezier, meer tijd voor de inhoud, minder discussie over wie zijn huiswerk nou wél of niet gemaakt heeft. Prachtig.
Maar ergens halverwege het artikel staat een zin die je makkelijk overleest, en die eigenlijk de hele euforie in perspectief zet.
De data staan bij Amazon in Ierland. En het model dat het denkwerk doet, is Googles Gemini. De makers geven toe dat ze liever met Europese partijen zouden werken, "maar dat is vaak duurder of werkt nog niet goed genoeg".
Lees die zin nog eens. Dat is geen technische voetnoot. Dat is de kern.
Ierland is een postcode, geen bescherming
Er wordt graag geschermd met "de data staan in Europa", alsof daarmee de kous af is. Maar een server in Dublin die eigendom is van een Amerikaans bedrijf, aangestuurd door een Amerikaans taalmodel, valt gewoon onder Amerikaanse wetgeving. De Amerikaanse overheid kan bij data van Amerikaanse aanbieders — ongeacht op welk continent de schijf toevallig draait. Dat is geen complottheorie, dat is de CLOUD Act. Het handschrift, de antwoorden, de foutpatronen en de leertempo's van dertien- en veertienjarigen worden als prompt naar een Amerikaans model gestuurd. "Europees" is dat niet. Het adres is Iers; de macht erover is dat niet.
En het mooie is: de aanbieders zeggen het zelf. Europees zou hun voorkeur hebben, maar het is duurder of nog niet goed genoeg. Dat is geen overmacht. Dat is een keuze. Een keuze waarbij kosten en gemak het wonnen van de vraag onder wiens jurisdictie de gegevens van andermans kinderen belanden. Prima om zo'n afweging te maken — maar noem het dan wat het is, en verkoop het niet als "netjes in Europa".
De school gaat er te goeder trouw in mee
Kennisnet-adviseur Remco Pijpers noemt AI-nakijken in datzelfde stuk "één groot ethisch vraagstuk" — privacy van kinderen, betrouwbaarheid van de beoordeling. En hij merkt terecht op dat de techniek nog niet door de databeschermingstoets is gehaald; dezelfde toets waaruit eerder bleek dat onderwijssoftware van Google op punten in strijd was met de privacywet.
Dat is de kwetsbaarheid. Een rector is geen data-architect. Een docent die zijn zondagavond terugkrijgt, gaat niet eerst uitzoeken onder welk rechtsstelsel het werk van zijn leerlingen verwerkt wordt — dat hoort ook zijn taak niet te zijn. De school in Gouda tekent te goeder trouw, vol enthousiasme, en gaat argeloos mee. Niet uit onverschilligheid, maar omdat de kennis om hier dwars doorheen te kijken domweg niet in de lerarenkamer zit. En precies daar wringt het: hoe minder een klant het verschil kan zien tussen "opslag in Ierland" en "verwerking onder Amerikaanse jurisdictie", hoe zwaarder de verantwoordelijkheid weegt van degene die het bouwt. Dat vertrouwen is geen vrijbrief. Het is een verplichting.
Waar wij staan
Eerlijk is eerlijk: ook Corrigo werkt met Amerikaanse bedrijven. De opslag staat bij Supabase in Ierland, en het lezen en beoordelen gebeurt met Claude-modellen via Amazon, in een EU-regio. Een Europees adres maakt die bedrijven niet Europees. Dat geldt voor ons net zo goed als voor anderen, en het risico waar dit stuk over gaat, is dus ook bij ons niet nul.
Wat wij daartegenover zetten, kun je nalezen in plaats van geloven. Alles staat in een verwerkersovereenkomst, de verwerking gebeurt in EU-regio's, er wordt niet getraind op het werk van leerlingen, en de volledige lijst met subverwerkers staat openbaar op onze pagina over veiligheid, inclusief de ene stap die buiten de EU kan vallen.
De les uit dit artikel is dus niet dat Amerikaanse techniek verboden terrein is. De les is dat een school moet kunnen zien waar het werk van haar leerlingen staat, wie erbij kan en welke afspraken daaronder liggen. Dat geldt voor elke leverancier, ook voor ons.