Uiterlijk 30 september moest het programma van toetsing en afsluiting voor dit schooljaar naar je examenkandidaten en de inspectie zijn gestuurd. Vanaf nu is het PTA geen werkdocument meer, maar een afspraak: welke toetsen er komen, in welke periode, hoe een leerling kan herkansen en hoe het schoolexamencijfer tot stand komt.
Wat er niet in staat, is hoe je bij die toetsen per antwoord punten geeft. Dat deel kost veel werk. En het raakt aan een zorg van de inspectie: de kwaliteit van schoolexamens ligt nog vaak alleen bij vaksecties en individuele docenten.
Wat er sinds 1 oktober vastligt
Eerst een correctie op een oude verwijzing: de regels staan niet meer in het Eindexamenbesluit VO. Dat besluit is per 1 augustus 2022 vervallen. Ze staan nu in de Wet voortgezet onderwijs 2020, artikel 2.60 tot en met 2.60e, en in het Uitvoeringsbesluit WVO 2020.
Volgens artikel 2.60a vermeldt het PTA "in ieder geval" welke examenstof in het schoolexamen wordt getoetst, "de inhoud van de toetsen die onderdeel uitmaken van het schoolexamen", "de wijze waarop en tijdvakken waarbinnen de toetsen en herkansingen van het schoolexamen plaatsvinden" en "de regels voor de wijze waarop het cijfer voor het schoolexamen voor een examenkandidaat tot stand komt".
Het bevoegd gezag stelt het PTA vast op voorstel van de examencommissie en met instemming van de medezeggenschapsraad, en stuurt het voor 1 oktober naar de kandidaten en de inspectie. Ook het examenreglement, waarin onder meer de inhaal- en herkansingsmogelijkheden staan, moet voor die datum naar de kandidaten en de inspectie.
Wijzigen kan nog, maar alleen bij uitzondering
Artikel 2.60c is streng. Na 1 oktober kan het PTA "slechts" worden gewijzigd bij "een bijzonder onvoorziene omstandigheid die leidt tot praktische onuitvoerbaarheid", of om "een kennelijke onjuistheid of kennelijke onvolledigheid" te verbeteren. De examencommissie adviseert vooraf, de medezeggenschapsraad moet instemmen en het gewijzigde PTA gaat opnieuw naar de kandidaten en de inspectie. De inspectie schrijft: "In principe mogen PTA's niet gewijzigd worden na 1 oktober." En: "Enkel het publiceren van het nieuwe PTA op de website is niet voldoende."
Voor het nakijken betekent dat iets heel praktisch. Een toets die met deze inhoud en in deze periode in het PTA staat, kun je in februari niet ombouwen omdat het nakijken zwaarder uitvalt dan gedacht. Een praktische opdracht die drie weken nakijkwerk blijkt te kosten, blijft een praktische opdracht. Wie het nakijken wil plannen, moet dat nu doen.
Wie bepaalt hoe er wordt beoordeeld?
Het PTA regelt hoe het schoolexamencijfer tot stand komt: welke toetsen meetellen en volgens welke rekenregels. Het regelt niet wat een half goed antwoord op vraag 4 waard is. Dat ligt een laag dieper.
Volgens artikel 2.60e borgt de examencommissie "het afsluitend karakter en de kwaliteit van het schoolexamen" en stelt ze "richtlijnen en aanwijzingen" vast "om te komen tot een beoordeling van het schoolexamen". Daarna ligt het bij de sectie en bij jou: het correctiemodel per toets.
Volgens de inspectie zit daar een zwakke plek: de zorg voor de kwaliteit ligt te vaak alleen bij de sectie of de docent, terwijl de examencommissie die moet borgen. Bij de publicatie van haar onderzoek naar de schoolexaminering op 127 afdelingen schreef de inspectie in oktober 2023: "Bij 32% was de schoolexaminering onvoldoende." En: "In de praktijk ligt de zorg voor de kwaliteit van de examens nog vaak volledig in handen van de vaksecties of individuele docenten. Dat is kwetsbaar." Meerdere leerlingen noemden "grote verschillen tussen docenten", onder meer bij "het nabespreken van toetsen".
Het Cito-onderzoek waarnaar de staatssecretaris in juli verwees, vond dat het kwaliteitsniveau tussen examens wisselt, al geeft het door de beperkte respons volgens de staatssecretaris geen landelijk representatief beeld. Wat dat onderzoek over nakijken zegt, lees je in ons stuk over het Cito-onderzoek naar schoolexamens. De Tweede Kamer krijgt voor het eind van 2026 een beleidsreactie op het Onderwijsraadadvies Kijk anders naar toetsing. Een beleidsreactie verandert de regels niet: voor de examens van 2027 gelden de regels uit dit artikel.
Vier dingen om nu te regelen
Een correctiemodel per PTA-toets, voor de afname. Dus niet tijdens het nakijken. Met voorbeeldantwoorden per vraag, een regel voor het deels goede antwoord en dezelfde lat voor alle parallelklassen. Stem het af op de richtlijnen van je examencommissie en laat haar meekijken. Een model dat pas ontstaat terwijl de stapel op tafel ligt, verschuift onderweg. Waarom dat zo zwaar weegt, staat in ons artikel over consistent beoordelen.
Dezelfde maatstaf voor de herkansing. Een herkansing is een andere toets. Beoordeel haar met dezelfde maatstaf als het origineel en leg dat in de sectie vast. Maak de herkansingsversie en het correctiemodel daarvan nu, niet in de week voordat de herkansing plaatsvindt.
Plan het nakijken terug vanaf het centraal examen. Het schoolexamen moet volgens artikel 2.55 in de regel zijn afgesloten "voor het begin van het eerste tijdvak van het centraal examen"; voor vakken met een afwijkend tijdstip van het centraal examen, zoals de flexibele examens en cspe's in vmbo bb en kb, geldt een eigen termijn. De septembermededeling voor de examens van 2027 voegt eraan toe dat er na de aanvang van het centraal examen niet meer mag worden herkanst of ingehaald, tenzij de inspectie toestemming geeft, en dat schoolexamencijfers uiterlijk tien kalenderdagen voor het centraal examen in het Register Onderwijsdeelnemers van DUO moeten staan. Tel vanaf die datum terug: de laatste toets, het nakijken, de herkansing, het nakijken van de herkansing en de invoer. In de toetsweken komt alles tegelijk; daarover gaat ons stuk over de correctiepiek.
Spreek af wie wat doet bij een onregelmatigheid. Volgens artikel 2.61 van de wet en artikel 3.58 van het Uitvoeringsbesluit kan de rector of directeur maatregelen nemen, waaronder het cijfer 1 voor een toets of het ongeldig verklaren ervan. De inspectie is helder: die bevoegdheid kan niet worden gemandateerd. Als docent leg je zelf geen cijfer 1 op als maatregel; je meldt en documenteert wat je zag, volgens het examenreglement.
Waar Corrigo past, en waar niet
Corrigo verandert niets aan je PTA en neemt geen besluit van de examencommissie over. Wat het wel doet: gescande toetsen per vraag naast jouw correctiemodel leggen en per antwoord punten voorstellen met een toelichting. Jij beslist. Omdat elk antwoord met hetzelfde model wordt vergeleken, helpt het je om bij de dertigste leerling dezelfde lat aan te houden als bij de eerste. Je ziet ook per vraag hoe de hele klas scoorde, wat het nabespreken van toetsen makkelijker maakt: een punt waarop leerlingen volgens de inspectie verschillen tussen docenten noemden.
Met de toetsbouwer zet je het antwoordmodel en de punten per vraag vast voor de afname. Hoe Corrigo werkt bij schoolexamentoetsen, lees je op PTA-toetsen nakijken.
Het PTA ligt vast. De beoordeling per antwoord nog niet. Leg die vast voordat de eerste schoolexamentoets terugkomt. Pas je het model achteraf toch aan, doe dat dan voor alle leerlingen en leg vast waarom.
Veelgestelde vragen
Tot wanneer moest het PTA voor 2026-2027 vastgesteld zijn?
Volgens artikel 2.60a van de Wet voortgezet onderwijs 2020 stelt het bevoegd gezag het programma van toetsing en afsluiting jaarlijks voor 1 oktober vast. Artikel 2.60b bepaalt dat daarvoor instemming van de medezeggenschapsraad nodig is en dat het vastgestelde PTA voor 1 oktober naar de kandidaten en de inspectie gaat. Ook het examenreglement moet voor die datum naar de kandidaten en de inspectie (artikel 2.60 lid 5).
Mag het PTA na 1 oktober nog veranderen?
Alleen in twee gevallen, volgens artikel 2.60c: bij een bijzonder onvoorziene omstandigheid die het programma praktisch onuitvoerbaar maakt, of om een kennelijke onjuistheid of onvolledigheid te verbeteren. De examencommissie wordt vooraf in de gelegenheid gesteld om te adviseren, de medezeggenschapsraad moet instemmen en het gewijzigde PTA gaat opnieuw naar de kandidaten en de inspectie. Alleen een nieuwe versie op de website zetten is volgens de inspectie niet genoeg.
Staat in het PTA hoe ik een schoolexamentoets moet nakijken?
Nee. Het PTA vermeldt onder meer de inhoud van de toetsen, wanneer en hoe toetsen en herkansingen plaatsvinden, en de regels voor hoe het schoolexamencijfer tot stand komt. De richtlijnen en aanwijzingen voor de beoordeling stelt de examencommissie vast. Wat een antwoord per vraag waard is, leg je vast in het correctiemodel van de toets.
Mag ik zelf een 1 geven als een leerling fraudeert bij een schoolexamentoets?
Nee. Bij een onregelmatigheid kan de rector of directeur maatregelen nemen, zoals het cijfer 1 voor een toets of het ongeldig verklaren van een toets (artikel 2.61 van de wet en artikel 3.58 van het Uitvoeringsbesluit). Volgens de inspectie kan die bevoegdheid niet worden gemandateerd. Als docent leg je zelf geen cijfer 1 op als maatregel; je meldt en documenteert wat je zag, volgens het examenreglement.
Tot wanneer kan een leerling een schoolexamentoets herkansen?
Binnen de tijdvakken die het PTA noemt. Het schoolexamen moet in de regel zijn afgesloten voor het begin van het eerste tijdvak van het centraal examen (artikel 2.55 lid 2). Bij ziekte kan het bevoegd gezag toestaan dat het later wordt afgesloten, uiterlijk voor het centraal examen in dat vak. Voor vakken met een afwijkend tijdstip van het centraal examen, zoals de flexibele examens en cspe's in vmbo bb en kb, geldt een eigen termijn. Volgens de septembermededeling voor de examens van 2027 mag er na de aanvang van het centraal examen niet meer worden herkanst of ingehaald, tenzij de inspectie toestemming geeft.
Bronnen: Wet voortgezet onderwijs 2020, artikelen 2.55, 2.60, 2.60a, 2.60b, 2.60c, 2.60e en 2.61 (versie geldend vanaf 1 augustus 2026); Uitvoeringsbesluit WVO 2020, artikelen 3.12 (afwijkend tijdstip centraal examen) en 3.58 (maatregelen bij onregelmatigheden); het Eindexamenbesluit VO is per 1 augustus 2022 vervallen. Inspectie van het Onderwijs, nieuwsbericht "Scholen moeten kwaliteit schoolexamens nog altijd beter bewaken" (12 oktober 2023) en rapport "Kwaliteit van de schoolexaminering" (september 2023, 127 afdelingen); veelgestelde vragen bij het webinar over de kwaliteit van schoolexamens (16 januari 2024). College voor Toetsen en Examens, septembermededeling examens 2027 op Examenblad.nl (laatste update 22 september 2026). Kamerbrief "Betrouwbare, toekomstbestendige en toegankelijke examens" van 2 juli 2026 (Kamerstuk 31289, nr. 612); toezegging TZ202609-087 uit het commissiedebat Toetsen en examens van 9 september 2026. Citaten zijn letterlijk.