Correctievoorschrift en antwoordmodel: van examenregels naar je eigen toets

Zo maak je zelf een goed antwoordmodel

1. Zet bij elke vraag een maximumscore en schrijf het verwachte antwoord uit, niet alleen het eindantwoord.
2. Knip het antwoord op in elementen en hang aan elk element een vast aantal punten. Elk punt hoort bij iets dat je in het antwoord kunt aanwijzen.
3. Noteer gelijkwaardige formuleringen. Een schuine streep voor varianten en haakjes voor wat niet hoeft, zoals in het examen, houdt het overzichtelijk.
4. Schrijf op wat níet goed is: het antwoord dat je vaak verwacht, maar dat het punt niet waard is.
5. Leg bij rekenvragen vast hoe je met doorrekenfouten omgaat: een fout kost één keer punten, wat daarna correct wordt doorgerekend telt mee.
6. Bepaal vooraf wat je doet als een leerling meer antwoorden geeft dan gevraagd, en hoe je een goed antwoord beoordeelt dat niet in je model staat.

Het officiële correctievoorschrift is opgebouwd uit vaste delen. In het correctievoorschrift voor wiskunde B vwo 2025 (eerste tijdvak) zijn dat: regels voor de beoordeling, algemene regels, vakspecifieke regels, het beoordelingsmodel, het aanleveren van scores en de bronvermeldingen. De algemene regels zijn bepalingen uit een regeling van het CvTE. Ze gaan over situaties die in elke toets terugkomen. Scorepunten zijn hele getallen van 0 tot het maximum van de vraag; halve punten en negatieve scores zijn op het centraal examen niet toegestaan. Bij een gedeeltelijk juist antwoord krijgt de kandidaat een deel van de punten, "in overeenstemming met het beoordelingsmodel". En wordt er één voorbeeld of één reden gevraagd, dan telt alleen het eerstgegeven antwoord.

Een regel die vaak ter sprake komt, gaat over antwoorden die niet in het model staan. Letterlijk staat er: "indien een antwoord op een open vraag niet in het beoordelingsmodel voorkomt en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in de geest van het beoordelingsmodel". Een ander goed antwoord is dus niet automatisch fout. Tegelijk is het niet toegestaan om zelfstandig van het beoordelingsmodel af te wijken: wie denkt dat er een fout in zit, kijkt na alsof het model klopt en kan de fout melden bij het CvTE. Komt er na de afname een aanvulling, dan maakt Examenblad.nl die per mailing bekend. Het correctievoorschrift is namelijk vóór de afname opgesteld, en pas daarna blijkt welke antwoorden kandidaten werkelijk geven.

Over fouten zijn de algemene regels precies. "Een fout mag in de uitwerking van een vraag maar één keer worden aangerekend", tenzij de vraag daardoor aanzienlijk eenvoudiger wordt of het beoordelingsmodel iets anders zegt. Dezelfde fout in verschillende vragen wordt wel steeds opnieuw aangerekend. Ontbreekt een gevraagde uitleg of berekening, of is die fout, dan levert het antwoord 0 punten op, tenzij het model anders aangeeft. Daarbovenop komen per vak eigen regels. Bij wiskunde B vwo 2025 kost elke rekenfout 1 scorepunt, en doorrekenen met afgeronde tussenantwoorden kost één punt als dat tot een ander eindantwoord leidt.

Nagekeken wordt het centraal examen door twee correctoren: de eigen docent als examinator en een gecommitteerde van een andere school als tweede corrector. Samen stellen ze in overleg de score vast. Komen ze er niet uit, dan gaat het geschil naar het bevoegd gezag van de gecommitteerde en zo nodig naar de inspectie, die een derde, onafhankelijke corrector kan aanwijzen. Hoe de score daarna een cijfer wordt, met de N-term erbij, lees je op cijfer berekenen.

Voor je eigen toets of schoolexamen geldt dat correctievoorschrift niet. Je maakt zelf een antwoordmodel, en dan is de vorm uit het examen een goed voorbeeld. Een korte rekenvraag laat zien hoe dat werkt. "Een trein rijdt 150 km in 1 uur en 15 minuten. Bereken de gemiddelde snelheid in km/h." Maximumscore 2. Eerste punt: de tijd omrekenen naar 1,25 uur. Tweede punt: 150 ÷ 1,25 = 120 km/h. Een leerling die 1 uur en 15 minuten als 1,15 uur noteert en daarmee uitkomt op ongeveer 130 km/h, mist het eerste punt. Het tweede punt krijgt die leerling wel, omdat de deling met de eigen tussenuitkomst correct is uitgevoerd. Dat is de doorrekenregel, en die schrijf je in je model op voordat je begint.

Bij een open vraag werkt het hetzelfde, alleen met inhoud in plaats van getallen. Stel dat je vervolgens vraagt: "De trein stopt onderweg op een station. Leg uit waarom hij op sommige momenten sneller dan 120 km/h moet hebben gereden." Maximumscore 2. Eerste punt: tijdens het stoppen, remmen en optrekken rijdt de trein langzamer dan gemiddeld. Tweede punt: om toch op een gemiddelde van 120 km/h uit te komen, moet hij op andere momenten harder rijden. Niet goed: "omdat treinen snel zijn" (geen verband met het gemiddelde). Gelijkwaardig: "het stilstaan / het optrekken haalt het gemiddelde omlaag". Met de regels voor wat niet goed en wat gelijkwaardig is erbij hoeft niemand bij de twintigste toets te raden wat je bij de eerste bedoelde.

Veelvoorkomende fouten die in een eigen model sluipen, zijn voorspelbaar. Alleen het eindantwoord noteren, zodat er bij een half goed antwoord niets te tellen valt. Twee punten aan een vraag hangen zonder te zeggen waarvoor elk punt is. Geen lijst van wat niet goed is, waardoor elke docent in de sectie de grens ergens anders legt. Meer antwoorden vragen zonder afspraak over de eerstgegeven antwoorden. En het model halverwege de stapel aanpassen zonder de al nagekeken toetsen opnieuw te bekijken. Waarom dat laatste zoveel uitmaakt, staat in het artikel Zelfde antwoord, ander cijfer. Hoe je een model bij een nieuwe klas aanscherpt, lees je in de eerste toets bij een nieuwe klas.

Corrigo kijkt na met jouw correctiemodel. Je scant de papieren toetsen, de AI leest het handschrift, legt elk antwoord naast je model en stelt per vraag deelpunten voor, met een toelichting waaruit blijkt waarop dat voorstel berust. Jij bevestigt of past aan, en pas daarna leg je de punten vast. In het voorbeeld met tussenstappen hangt elk punt aan een vaste stap. Wil je doorrekenen toestaan, zet dat dan in je model. Waarom een vast model helpt om consistent te beoordelen, lees je in "Hetzelfde antwoord hoort hetzelfde cijfer te krijgen".

Voor het centraal examen ligt het anders. De VO-raad adviseerde in april 2026 om bij de correctie van de centrale examens geen AI-tools te gebruiken. Corrigo is daarom bedoeld voor je eigen toetsen: proefwerken, overhoringen en schoolexamens. Wat wel en niet mag bij nakijken met AI, staat op Mag je nakijken met AI?.